Gənc Azərbaycan cüdoçularının milli komandaya yüksəliş yolu

Giriş

2023-cü il oktyabrın 4-dən 8-dək Portuqaliyanın Odivelas şəhərində keçirilən dünya çempionatı Azərbaycan cüdosu üçün yaş qrupları arasında mühüm keçid mərhələsi idi. Yeniyetmə və gənclər səviyyəsində toplanan təcrübə burada təkcə nəticələrlə deyil, idmançıların böyük səhnənin tələblərinə hazırlığı ilə də ölçülürdü.

Azərbaycanı 11 çəki dərəcəsində 15 yeniyetmə təmsil edirdi: komandada səkkiz oğlan və yeddi qız vardı. Fərdi yarışlar oktyabrın 4–7-də, komanda turniri isə oktyabrın 8-də keçirildi. Beləliklə, idmançılar fərdi çıxışlardan sonra komanda formatında da özlərini sınaya bildilər.

Milli səviyyədə əsas sual yalnız kimin qalib gələcəyi deyil. Dünya çempionatı gənc cüdoçuların texniki hazırlığını, təzyiq altında qərarvermə bacarığını və növbəti yaş mərhələsinə keçməyə nə dərəcədə hazır olduğunu yoxlayır. Bu sınaq gənc cüdoçular üçün gələcək inkişaf istiqamətlərini də müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Komandaların və idmançıların təhlili

Komandanın 11 çəki dərəcəsində təmsil olunması Azərbaycan cüdosunun gənclər səviyyəsində geniş seçim bazasına malik olduğunu göstərir. Ancaq iştirakçı sayı sistemin dərinliyini təkbaşına sübut etmir. Əsas məsələ idmançıların müxtəlif çəkilərdə beynəlxalq rəqabətə necə hazırlandığı və inkişaflarının davamlı izlənməsidir. Bu proses gənc cüdoçuların ehtiyaclarına uyğun qurulmalıdır.

Oğlanlardan ibarət komandaya Elxan Məmmədov rəhbərlik edirdi. Qızlarla Elxan Rəcəbli və Rəşad Məmmədov çalışır, yeniyetmə qızların hazırlığında isə Vüqar Hüseynov iştirak edirdi. Məşqçi heyətinin bölgüsü müxtəlif qrupların hazırlığına ayrıca diqqət ayrıldığını göstərir. Yarış həftəsində isə planı hər idmançının xüsusiyyətlərinə uyğunlaşdırmaq vacibdir.

Çəki dərəcələri arasında fərq təkcə fiziki göstəricilərlə bağlı deyil. Yüngül çəkidə sürət, hərəkətlilik və hücumların ardıcıllığı, ağır çəkidə isə tutuş uğrunda mübarizə, mövqe sabitliyi və epizodları düzgün qiymətləndirmək ön plana çıxa bilər. Buna görə komandanın ümumi planı ilə yanaşı, hər cüdoçu üçün ayrıca taktika da lazımdır. Belə fərdi yanaşma gənc cüdoçuların güclü tərəflərini üzə çıxarır.

Gənclər millisindən böyüklər komandasına keçid nəticələri müqayisə etməklə izah olunmur. Yeniyetmə yaşında uğur qazanan idmançı daha sərt rəqabətə uyğunlaşmaq üçün texniki repertuarını genişləndirməli, fiziki hazırlığını davamlı inkişaf etdirməli və yarış təcrübəsi toplamalıdır. Milli komandaya seçim bu yolun başlanğıcı deyil, mərhələlərindən biridir. Bu mərhələdə gənclər millisi idmançıların böyüklər komandasına keçidə hazırlaşması üçün mühüm təcrübə platformasıdır. Gənclər millisində toplanan təcrübə gənc cüdoçuların bu keçidə hazırlaşmasına şərait yaradır.

Odivelas səfərində komandanın hazırlıq düşərgələrini Azərbaycan Cüdo Federasiyası prezidentinin müşaviri Natiq Bağırov və baş katib Rəşad Rəsullu ziyarət etmişdi. Bu cür səfərlər rəhbərliyin komanda ilə əlaqəsini göstərir. İdmançılar üçün isə gündəlik məşq şəraitinin, tibbi dəstəyin və məşqçi ilə açıq ünsiyyətin davamlı təmin olunması əsasdır.

Beynəlxalq hakim Nazim Umbayevin yarışa hakimlik üçün seçilməsi Azərbaycan cüdosunun turnirdəki təmsilçiliyinin başqa tərəfi idi. Hakimlik idmançıların nəticəsini birbaşa müəyyən etmir, amma qaydaların beynəlxalq səviyyədə tətbiqini görmək yerli cüdo mühitinə əlavə təcrübə verir.

Əsas amillər

Əsas amillərdən biri texniki çeviklikdir. Rəqibin tutuşuna uyğunlaşa bilməyən cüdoçu əvvəlcədən planlaşdırdığı fəndi tətbiq etməkdə çətinlik çəkir. Çevik idmançı isə hücumunu vaxtında dəyişərək rəqibin müdafiəsində yaranan boşluqdan istifadə edə bilər. Gənc yaş qruplarında bu qərarlar fiziki güc qədər əhəmiyyətlidir və gənc cüdoçuların hazırlığında müntəzəm məşq tələb edir.

Taktiki səbir də vacibdir. Dünya çempionatında hər hücum nəticə vermir, tələsik hücumlar isə cüdoçunu əks-hücum qarşısında müdafiəsiz qoya bilər. Xüsusilə ilk qarşılaşmalarda öz ritmini tapmaq, hesab və vaxtı nəzərə alaraq qərar vermək yarışın gedişinə təsir edə bilər.

Yarış təzyiqinin öhdəsindən gəlmək də hazırlığın bir hissəsidir. Yeniyetmə cüdosu texniki bacarıqların öyrənildiyi, eyni zamanda səhvdən sonra mübarizəyə qayıtmağın məşq edildiyi mərhələdir. Xal itirmək, xəbərdarlıq almaq və ya gözlənilməz rəqiblə qarşılaşmaq idmançının diqqətini yayındırmamalıdır. Bu bacarıq yarış günü deyil, hazırlıq prosesində formalaşır. Gənc cüdoçular üçün psixoloji hazırlıq da bu prosesin ayrılmaz hissəsidir.

Çəkiyə nəzarət və bərpa da nəticəyə təsir edir. Gənc idmançılarda çəkinin təhlükəsiz idarə olunması, qidalanma və yuxu rejimi məşq planının ayrılmaz hissəsi olmalıdır. Qısamüddətli nəticə naminə sağlamlığa zərər verən yanaşma uzunmüddətli inkişafla uzlaşmır.

Cüdo akademiyaları ilə milli komanda arasındakı əlaqə də bu baxımdan vacibdir. Yerli məşqlərdə formalaşan texniki vərdişlər yığma səviyyəsində vahid hazırlıq standartları ilə tamamlanmalıdır. Məşqçilər arasında məlumat mübadiləsi və idmançının inkişafını izləyən aydın plan uğuru təsadüfi nəticədən davamlı inkişafa çevirə bilər. Bu əməkdaşlıq gənc cüdoçuların inkişafını daha ardıcıl dəstəkləyir.

Milli komandaya seçim yalnız bir turnirin nəticəsinə əsaslanmamalıdır. Beynəlxalq yarışdakı çıxışla yanaşı, məşq intizamı, çəki dərəcəsində sabitlik, taktiki inkişaf və fiziki hazırlığın davamlılığı da qiymətləndirilməlidir. Bu yanaşma həm yüksək nəticə göstərən, həm də növbəti mərhələdə inkişaf edə biləcək idmançıları seçməyə kömək edər.

Odivelas yarışı ilə bağlı təqdim olunan məlumatlarda yekun nəticələr və zədələr qeyd olunmamışdı. Buna görə komandanın hazırlığını medal proqnozu ilə qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Daha əsaslı yanaşma heyətin quruluşuna, məşqçi rəhbərliyinə və fərdi yarışdan komanda formatına keçid imkanına diqqət yetirməkdir.

Yarış ssenarisi

Fərdi yarışlarda ilk qarşılaşma cüdoçunun turnir ritmini müəyyən edə bilər. Rəqibin tutuşu və hücum tezliyi barədə məlumat toplamaq, sonra isə planı buna uyğun dəyişmək vacibdir. Ehtiyatlı başlanğıc passivliyə çevrilməməli, tələsik risklər də rəqibə üstünlük verməməlidir.

Turnir irəlilədikcə bərpa və emosional nəzarət ön plana çıxır. Bir neçə qarşılaşma keçirən idmançı əvvəlki görüşdəki səhvləri növbəti rəqibə daşımamalıdır. Məşqçi ilə qısa təhlil və konkret düzəliş bu baxımdan faydalıdır. Məqsəd hər döyüşə eyni ssenari ilə çıxmaq deyil, ümumi taktiki prinsipləri qoruyaraq rəqibə uyğunlaşmaqdır. Bu yanaşma gənc cüdoçulara turnir boyu sabit qalmağa kömək edə bilər.

Oktyabrın 8-də keçirilən komanda yarışı fərdi məsuliyyəti kollektiv məqsədlə birləşdirirdi. Hər üzvün çıxışı ümumi hesab üçün əhəmiyyət daşıdığından komanda yoldaşlarının dəstəyi və məşqçinin görüşlər arasında verdiyi qərarlar xüsusi rol oynayırdı. Fərdi yarışda toplanan təcrübə komanda günündə taktiki üstünlüyə çevrilə bilərdi.

Bu, konkret medal və ya nəticə vədi deyil, uğur qazanmağın mümkün çərçivəsidir: düzgün başlanğıc, vəziyyətə uyğun taktika, döyüşlər arasında bərpa və kollektiv məsuliyyət. Bu vərdişlər yekun nəticədən asılı olmayaraq gənc idmançıya gələcək yarışlarda da kömək edə bilər.

Nəticə

Odivelasdakı dünya çempionatı 15 yeniyetmə cüdoçunun beynəlxalq səviyyədə sınaqdan keçdiyi platforma idi. Səkkiz oğlan və yeddi qızın 11 çəki dərəcəsində iştirakı geniş təmsilçilik yaratdı. Fərdi və komanda yarışlarının ardıcıllığı isə müxtəlif rəqabət formatlarında çıxış etmək imkanı verdi.

Gənc cüdoçuların milli komandaya yüksəliş yolu bir turnirlə tamamlanmır. Bunun üçün yaş qrupları arasında planlı keçid, fərdi ehtiyaclara uyğun məşq, sağlamlıq və bərpa qaydalarına riayət, nəticələrin isə uzunmüddətli inkişafla birlikdə qiymətləndirilməsi lazımdır.

Azərbaycan cüdosunun növbəti mərhələdə qazancını yalnız medal cədvəlində axtarmaq olmaz. Əsas göstəricilər idmançının Odivelas kimi yarışlardan nə öyrəndiyi, məşqçinin hansı düzəlişləri etdiyi və gənclər səviyyəsində qurulan sistemin bu təcrübəni növbəti çağırışa necə daşıdığıdır. Bu ardıcıllıq yeniyetmə heyətini gələcək milli komandaya çevirə bilər.