Böyük turnirlərdən əvvəl cüdo toplanışının əsl sınağı

Giriş

Böyük çempionat ərəfəsində cüdoçunun hazırlığını yalnız məşq zalındakı temp və sparrinqdə qazandığı xallar müəyyən etmir. Əsas məsələ həmin hazırlığın yarış günü düzgün qərar verməyə, dözümlülüyə və rəqibin səhvindən dərhal yararlanmağa çevrilməsidir.

Azərbaycan millisi üçün cüdo təlim-məşq toplanışı sadəcə fiziki yük toplamaq mərhələsi deyil. Bu, idmançıların fərdi xüsusiyyətlərini böyük turnirin tələblərinə uyğunlaşdırmaq, heyətdaxili rəqabəti idarə etmək və hazırlığın zəif tərəflərini üzə çıxarmaq imkanıdır.

Beynəlxalq Cüdo Federasiyasının dünya çempionatı ərəfəsində açıqladığı yeni dünya reytinqi diqqəti Azərbaycan millisinin aparıcı idmançılarına yönəldib. Siyahıda Kokauri, Mehdiyev, Orucov, Rüstəm Məmmədov, Elxan Məmmədov, İrina Kindzerska, Orxan Səfərov və İlqar Müşkiyev yer alır. Onlardan ikisi reytinqdə irəliləyib.

Bu dəyişikliklər komandanın ümumi hazırlığının göstəricisi deyil. Reytinq idmançının turnir dövründəki mövqeyini göstərsə də, konkret qarşılaşmada üstünlük qazandırmır. Cüdo təlim-məşq toplanışının məqsədi də kağız üzərindəki mövqe ilə tatamidəki nəticə arasındakı fərqi azaltmaqdır.

Komanda və idmançılar

Sadalanan idmançılar müxtəlif çəki dərəcələrində və fərqli rəqabət şəraitində çıxış edirlər. Buna görə milli komandanın hazırlığında ümumi taktiki çərçivəni hər idmançının fərdi planı ilə uzlaşdırmaq vacibdir. Cüdo təlim-məşq toplanışı bu fərdi planların sınaqdan keçirilməsi üçün uyğun şərait yaradır.

Kokauri və Kindzerska kimi ağır çəki təmsilçiləri üçün mövqe mübarizəsi, tutuşu qorumaq və hücuma keçmək üçün düzgün anı seçmək xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu çəkilərdə hərəkət tempi başqa kateqoriyalardan fərqlənə bilər, amma bir epizodun nəticəyə təsiri eyni dərəcədə böyükdür.

Mehdiyev, Orucov, Rüstəm Məmmədov, Elxan Məmmədov, Səfərov və Müşkiyev üçün rəqibin ritmini pozmaq, tutuş uğrunda mübarizədə təşəbbüsü saxlamaq və hücumu vaxtında tamamlamaq əsas mövzular ola bilər. Konkret cüdo təlim-məşq toplanışı planı açıqlanmadığı üçün onların fərdi hazırlığı barədə qəti fikir yürütmək olmaz.

Reytinqdə irəliləyən iki cüdoçu üçün yüksəliş həm əlavə inam, həm də təzyiq yarada bilər. Daha əlverişli mövqe rəqiblərin diqqətini artırır. Buna görə hazırlıqda öz hücumlarını təkrarlamaqla yanaşı, rəqiblərin həmin hücumlara necə cavab verəcəyini də nəzərə almaq lazımdır.

Digər idmançıların mövqeyinin dəyişməməsi isə avtomatik olaraq geriləmə demək deyil. Böyük turnirdə püşk, rəqibin üslubu və saniyələr içində verilən qərar reytinqdəki fərqi əhəmiyyətsiz edə bilər.

Azərbaycan idmanının inkişafı ilə bağlı müzakirələrdə modernləşmə və inkişaf strategiyasına dair elmi simpozium materialları idmana təsir edən ümumi institusional konteksti anlamağa kömək edir. Lakin bu mənbədə cüdoçuların konkret hazırlıq planı barədə məlumat yoxdur. Buna görə idman təhlili yoxlanıla bilən yarış və reytinq faktlarına əsaslanmalıdır.

Açar amillər

Yarışqabağı hazırlıqda ilk növbədə məşq yükünü düzgün bölüşdürmək lazımdır. Məqsəd idmançını turnirdən əvvəl tükətmək deyil, onu yüksək intensivliyə uyğunlaşdırmaq, bərpaya vaxt ayırmaq və yarış həftəsində fiziki hazırlığını optimal səviyyəyə çatdırmaqdır. Cüdo təlim-məşq toplanışında bu yükün mərhələli planlaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Fiziki hazırlıq təkcə güc və dözümlülükdən ibarət deyil. Cüdoda partlayıcı hərəkətlər, tarazlığı qorumaq, mövqelər arasında sürətlə keçmək və gərgin epizoddan sonra növbəti hücuma hazır olmaq da vacibdir. Cüdo təlim-məşq toplanışı bu keyfiyyətləri yarış şəraitinə uyğun şəkildə inkişaf etdirməyə kömək edir.

İkinci əsas istiqamət taktiki məşqlərdir. Rəqibə uyğun ssenarilər qurmaq, hesabda irəlidə və geridə olarkən necə davranmağı məşq etmək, tutuş itiriləndə alternativ hücum seçmək qərarverməni sürətləndirir. Bununla belə, avtomatlaşma çevikliyi əvəz etməməlidir. Cüdo təlim-məşq toplanışında taktiki məşqlər müxtəlif ssenariləri əhatə etməlidir.

Toplanışın keyfiyyətini məşqlərin sayı yox, onların yarış vəziyyətinə nə dərəcədə uyğun olması müəyyən edir. Rəqib təhlili, video materiallar və idmançının təcrübəsi bir araya gətirildikdə, ümumi məşq tapşırıqları konkret yarış planına çevrilir. Cüdo təlim-məşq toplanışının nəticəsi də bu uyğunluqdan asılıdır.

Psixoloji hazırlıq da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Dünya çempionatında reytinq mövqeyi gözləntiləri artıra bilər. İdmançının nəticədən əlavə, özünün idarə edə biləcəyi məqamları — ilk tutuşu, hücuma hazırlığı və epizoddan sonrakı bərpanı — hədəfləməsi faydalıdır. Cüdo təlim-məşq toplanışı bu hədəfləri təzyiq altında sınaqdan keçirmək imkanı verir.

Sparrinq tərəfdaşlarını düzgün seçmək də vacibdir. Fərqli tutuş və ritmlə işləyən tərəfdaşlar idmançını tanış ssenarilərdən çıxarır. Bununla yanaşı, məşq yükü hər idmançının bərpa ehtiyacına uyğunlaşdırılmalıdır. Cüdo təlim-məşq toplanışında bərpa planı ümumi hazırlığın ayrılmaz hissəsidir.

Məlumatları düzgün şərh etmək də önəmlidir. Reytinqdəki yüksəlişin səbəbi və bunun qarşıdakı turnirdə idmançının mövqeyinə təsiri barədə əlavə məlumat yoxdur. Buna görə nəticə çıxararkən ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Heyətin sağlamlıq durumu və iştirakçılarla bağlı yeni məlumat da açıqlanmayıb. Mümkün zədələr, buraxılmış məşqlər və ya heyət dəyişikliyi barədə fərziyyə yürütməkdənsə, təhlili məlum reytinq yeniliyi və hazırlıq prinsipləri ilə məhdudlaşdırmaq daha doğrudur.

Turnir ssenarisi

İlk sınaq püşkdən sonra başlayır. Rəqibin tutuşu, hücum tempi və müdafiə reaksiyası əvvəlcədən qurulmuş planı dəyişə bilər. Buna görə hazırlıq həm konkret rəqibə, həm də gözlənilməz vəziyyətlərə cavab verməyi əhatə etməlidir. Cüdo təlim-məşq toplanışı bu çevikliyi inkişaf etdirməlidir.

İlk görüşdə məqsəd bütün gücü nümayiş etdirmək yox, mübarizənin ritmini nəzarətdə saxlamaqdır. Erkən uğursuz hücum və ya cərimə idmançını tələsməyə vadar edə bilər. Məşqlərdə çətin hesab vəziyyətlərini işləmək isə yarış təzyiqini azaltmağa kömək edir.

Turnir irəlilədikcə bərpa, diqqət və əvvəlki görüşdən nəticə çıxarmaq daha vacib olur. Məşqçi heyətinin qısa və aydın göstərişləri idmançıya planını yeniləməyə kömək edə bilər. Uzun təhlil isə qərarverməni çətinləşdirə bilər.

İki idmançının reytinqdə irəliləməsi onların turnirdə mütləq uğur qazanacağı demək deyil. Bununla belə, yüksəliş özünəinam yarada və rəqibləri həmin cüdoçuların oyununu daha diqqətlə öyrənməyə sövq edə bilər.

Azərbaycan millisinin ümumi nəticəsi ayrı-ayrı idmançıların çıxışlarından formalaşacaq. Bir çəki dərəcəsindəki uğur bütün komanda üçün eyni taktiki yanaşma demək deyil. Cüdo təlim-məşq toplanışında ortaq intizamla fərdi üslub arasında tarazlıq qorunmalıdır.

Milli komanda məşqləri ümumi hazırlıq prinsiplərini fərdi yarış planları ilə birləşdirməyə xidmət edir. Cüdoçuların forması isə yalnız məşqdəki göstəricilərlə deyil, turnirdə yorğunluğa və rəqibin dəyişən taktikasına verdikləri cavabla da qiymətləndirilir.

Nəticə

Böyük turnirlərdən əvvəl cüdo təlim-məşq toplanışının əsl dəyəri məşq həcmi ilə deyil, idmançının yorğun halda düzgün qərar verməsi, uğursuz epizoddan sonra planını bərpa etməsi və rəqibin ritminə uyğunlaşması ilə ölçülür. Azərbaycan cüdoçuları üçün bu bacarıqlar reytinq mövqeyindən daha çox yarış nəticəsinə təsir edə bilər.

Yeni dünya reytinqi çempionat ərəfəsində Kokauri, Mehdiyev, Orucov, Rüstəm Məmmədov, Elxan Məmmədov, Kindzerska, Səfərov və Müşkiyevi diqqət mərkəzinə gətirir. İki idmançının irəliləməsi müsbət göstəricidir, amma həlledici qiymət tatamidə veriləcək.

Cüdo təlim-məşq toplanışı fiziki gücü yarış intellekti ilə birləşdirəndə məqsədinə çatır. Hazırlığın uğurunu əvvəlcədən müəyyənləşdirmək olmaz; bunu turnirdəki çıxış, uyğunlaşma və həlledici anlarda göstərilən soyuqqanlılıq sübut edəcək.